Virtsankarkailun esiintyvyys neurologisissa sairauksissa
Lisätietoa aiheesta
31.3.2026
- Muistisairaudet:
- Virtsankarkailu on yleisempää muistisairailla kuin ei-muistisairailla henkilöillä «Lee HY, Li CC, Juan YS, ym. Urinary Incontinence in Alzheimer's Disease. Am J Alzheimers Dis Other Demen 2017;32(1):51-55 »2.
- Lieväasteisessa Alzheimerin taudissa ei yleensä esiinny virtsankarkailua, varsinkaan jos liikuntakyky on hyvä «Chang CW, Juan YS, Yang YH, ym. The Relationship Between Lower Urinary Tract Symptoms and Severity of Alzheimer's Disease. Am J Alzheimers Dis Other Demen 2021;36():1533317521992657 »3.
- Virtsankarkailu yleistyy muistisairauden edetessä ja toimintakyvyn heikentyessä.
- Virtsankarkailu kuormittaa muistisairaan omaishoitajaa, mikä voi johtaa tuetumman asumisen tarpeeseen «Kamiya M, Osawa A, Shinoda Y, ym. The current state of family caregiver burden and support of toilet problems for elderly with mild cognitive impairment and Alzheimer's disease. Int J Urol 2023;30(6):»4.
- Ympärivuorokautisen hoidon asukkaista 43–77 %:lla esiintyy virtsankarkailua. Suurimmalla osalla asukkaista on pitkälle edennyt muistisairaus «Offermans MP, Du Moulin MF, Hamers JP, ym. Prevalence of urinary incontinence and associated risk factors in nursing home residents: a systematic review. Neurourol Urodyn 2009;28(4):288-94 »5.
- Virtsankarkailua voi esiintyä tyypillisesti vaskulaarisessa subkortikaalisessa muistisairaudessa (ns. pienten suonten tauti) «Cannistraro RJ, Badi M, Eidelman BH, ym. CNS small vessel disease: A clinical review. Neurology 2019;92(24):1146-1156 »6.
- Virtsankarkailua voi esiintyä otsa-ohimolohkorappeumiin kuuluvassa otsalohkodementiassa jo sairauden varhaisessa vaiheessa, ja tämä voi antaa diagnostisen vihjeen «Perneczky R, Diehl-Schmid J, Förstl H, ym. Urinary incontinence and its functional anatomy in frontotemporal lobar degenerations. Eur J Nucl Med Mol Imaging 2008;35(3):605-10 »7.
- Lewynkappaletaudissa virtsankarkailu luetaan sairauden diagnoosia tukevaksi kliiniseksi piirteeksi «Naharci MI, Kayahan Satis N, Ozsurekci C, ym. Assessment of clinical features and coexisting geriatric syndromes in newly diagnosed dementia with Lewy bodies: a retrospective study in a tertiary geria»8.
- Virtsankarkailu on keskeinen osa iNPH-oireyhtymän (idiopaattinen normaalipaineinen hydrokefalus) oiretriadia (muistihäiriö, kävelyhäiriö ja virtsankarkailu).
- Aivoinfarkti:
- Akuuttivaihetta pidempään jatkuva virtsankarkailu on yhteydessä suurempaan kuolleisuuteen «Rotar M, Blagus R, Jeromel M, ym. Stroke patients who regain urinary continence in the first week after acute first-ever stroke have better prognosis than patients with persistent lower urinary tract »1.
- Parkinsonin tauti:
- Puolella potilaista on virtsaamisoireita diagnoosihetkellä. Virtsaamisoireet (virsaamispakko, tiheävirtsaisuus ja yövirtsaamiset) diagnoosihetkellä ovat yhteydessä Parkinsonin taudin nopeampaan etenemiseen «Picillo M, Palladino R, Barone P, ym. The PRIAMO study: urinary dysfunction as a marker of disease progression in early Parkinson's disease. Eur J Neurol 2017;24(6):788-795 »9.
- MS-tauti:
- Joka kymmenennellä on virtsaamisoireita diagnoosivaiheessa, ja 10 vuoden kuluessa niitä kehittyy 75 %:lle potilaista «de Sèze M, Ruffion A, Denys P, ym. The neurogenic bladder in multiple sclerosis: review of the literature and proposal of management guidelines. Mult Scler 2007;13(7):915-28 »10.
- Munuaisvaurion riski on olemassa, ja munuaisvaurio on yhteydessä pidempään MS-taudin kestoon, pysyvään katetriin ja urodynaamisella tutkimuksella todettuun korkeapaineiseen virtsarakkoon «de Sèze M, Ruffion A, Denys P, ym. The neurogenic bladder in multiple sclerosis: review of the literature and proposal of management guidelines. Mult Scler 2007;13(7):915-28 »10.
- Selkäydinvamma:
- Oirekuva on monimuotoinen, koska virtsarakkolihas voi olla yli- tai aliaktiivinen ja virtsarakkolihaksen ja virtsaputken sulkijalihaksen yhteistoiminta voi olla häiriytynyt. Virtsaamisoireiden tyyppi on yhteydessä vammatasoon «Weld KJ, Dmochowski RR. Association of level of injury and bladder behavior in patients with post-traumatic spinal cord injury. Urology 2000;55(4):490-4 »11.
- Pysyvä katetri ja erilaiset urodynaamisessa tutkimuksessa todetut riskitekijät, kuten korkeapaineisuus ja rakon heikentynyt venymiskyky (komplianssi), ovat munuaisvaurion riskitekijöitä «Zhang Z, Liao L. Risk factors predicting upper urinary tract deterioration in patients with spinal cord injury: a prospective study. Spinal Cord 2014;52(6):468-71 »12. Selkäytimestä lähtevien hermokimppujen (cauda equina) vaurion oireita ovat äkillisesti tai vähitellen alkava virtsaumpi ja ylivuotokarkailu «Fraser S, Roberts L, Murphy E. Cauda equina syndrome: a literature review of its definition and clinical presentation. Arch Phys Med Rehabil 2009;90(11):1964-8 »13, «Sakakibara R, Hattori T, Kuwabara S, ym. Micturitional disturbance in patients with Guillain-Barré syndrome. J Neurol Neurosurg Psychiatry 1997;63(5):649-53 »14, «Zochodne DW. Autonomic involvement in Guillain-Barré syndrome: a review. Muscle Nerve 1994;17(10):1145-55 »15.
- Ks. myös Käypä hoito -suositukset MS-tauti «MS-tauti»1, «MS-tauti. Käypä hoito -suositus. Suomalaisen Lääkäriseuran Duodecimin ja Suomen Neurologinen Yhdistys ry:n asettama työryhmä. Helsinki: Suomalainen Lääkäriseura Duodecim, 2024 (viitattu 21.10.2025). S»16 ja Parkinsonin tauti «Parkinsonin tauti»2, «Parkinsonin tauti. Käypä hoito -suositus. Suomalaisen Lääkäriseuran Duodecimin ja Suomen Neurologisen yhdistyksen asettama työryhmä. Helsinki: Suomalainen Lääkäriseura Duodecim, 2022 (viitattu 21.10.2»17.
Kirjallisuutta
- Rotar M, Blagus R, Jeromel M, ym. Stroke patients who regain urinary continence in the first week after acute first-ever stroke have better prognosis than patients with persistent lower urinary tract dysfunction. Neurourol Urodyn 2011;30(7):1315-8 «PMID: 21488096»PubMed
- Lee HY, Li CC, Juan YS, ym. Urinary Incontinence in Alzheimer's Disease. Am J Alzheimers Dis Other Demen 2017;32(1):51-55 «PMID: 28100075»PubMed
- Chang CW, Juan YS, Yang YH, ym. The Relationship Between Lower Urinary Tract Symptoms and Severity of Alzheimer's Disease. Am J Alzheimers Dis Other Demen 2021;36():1533317521992657 «PMID: 33635087»PubMed
- Kamiya M, Osawa A, Shinoda Y, ym. The current state of family caregiver burden and support of toilet problems for elderly with mild cognitive impairment and Alzheimer's disease. Int J Urol 2023;30(6):539-546 «PMID: 36851841»PubMed
- Offermans MP, Du Moulin MF, Hamers JP, ym. Prevalence of urinary incontinence and associated risk factors in nursing home residents: a systematic review. Neurourol Urodyn 2009;28(4):288-94 «PMID: 19191259»PubMed
- Cannistraro RJ, Badi M, Eidelman BH, ym. CNS small vessel disease: A clinical review. Neurology 2019;92(24):1146-1156 «PMID: 31142635»PubMed
- Perneczky R, Diehl-Schmid J, Förstl H, ym. Urinary incontinence and its functional anatomy in frontotemporal lobar degenerations. Eur J Nucl Med Mol Imaging 2008;35(3):605-10 «PMID: 17968544»PubMed
- Naharci MI, Kayahan Satis N, Ozsurekci C, ym. Assessment of clinical features and coexisting geriatric syndromes in newly diagnosed dementia with Lewy bodies: a retrospective study in a tertiary geriatrics setting in Turkey. Eur Geriatr Med 2023;14(1):19-27 «PMID: 36512254»PubMed
- Picillo M, Palladino R, Barone P, ym. The PRIAMO study: urinary dysfunction as a marker of disease progression in early Parkinson's disease. Eur J Neurol 2017;24(6):788-795 «PMID: 28425642»PubMed
- de Sèze M, Ruffion A, Denys P, ym. The neurogenic bladder in multiple sclerosis: review of the literature and proposal of management guidelines. Mult Scler 2007;13(7):915-28 «PMID: 17881401»PubMed
- Weld KJ, Dmochowski RR. Association of level of injury and bladder behavior in patients with post-traumatic spinal cord injury. Urology 2000;55(4):490-4 «PMID: 10736489»PubMed
- Zhang Z, Liao L. Risk factors predicting upper urinary tract deterioration in patients with spinal cord injury: a prospective study. Spinal Cord 2014;52(6):468-71 «PMID: 24777160»PubMed
- Fraser S, Roberts L, Murphy E. Cauda equina syndrome: a literature review of its definition and clinical presentation. Arch Phys Med Rehabil 2009;90(11):1964-8 «PMID: 19887225»PubMed
- Sakakibara R, Hattori T, Kuwabara S, ym. Micturitional disturbance in patients with Guillain-Barré syndrome. J Neurol Neurosurg Psychiatry 1997;63(5):649-53 «PMID: 9408108»PubMed
- Zochodne DW. Autonomic involvement in Guillain-Barré syndrome: a review. Muscle Nerve 1994;17(10):1145-55 «PMID: 7935521»PubMed
- MS-tauti. Käypä hoito -suositus. Suomalaisen Lääkäriseuran Duodecimin ja Suomen Neurologinen Yhdistys ry:n asettama työryhmä. Helsinki: Suomalainen Lääkäriseura Duodecim, 2024 (viitattu 21.10.2025). Saatavilla internetissä: www.kaypahoito.fi
- Parkinsonin tauti. Käypä hoito -suositus. Suomalaisen Lääkäriseuran Duodecimin ja Suomen Neurologisen yhdistyksen asettama työryhmä. Helsinki: Suomalainen Lääkäriseura Duodecim, 2022 (viitattu 21.10.2025). Saatavilla internetissä: www.kaypahoito.fi
- Ruffion A, Castro-Diaz D, Patel H, ym. Systematic review of the epidemiology of urinary incontinence and detrusor overactivity among patients with neurogenic overactive bladder. Neuroepidemiology 2013;41(3-4):146-55 «PMID: 23942583»PubMed
- Williams MP, Srikanth V, Bird M, ym. Urinary symptoms and natural history of urinary continence after first-ever stroke--a longitudinal population-based study. Age Ageing 2012;41(3):371-6 «PMID: 22321907»PubMed
- Ouslander JG, Zarit SH, Orr NK, ym. Incontinence among elderly community-dwelling dementia patients. Characteristics, management, and impact on caregivers. J Am Geriatr Soc 1990;38(4):440-5 «PMID: 2329252»PubMed
- Hägglund D. A systematic literature review of incontinence care for persons with dementia: the research evidence. J Clin Nurs 2010;19(3-4):303-12 «PMID: 20500269»PubMed
